ĐIỀU TRỊ HIẾM MUỘN Ở NAM GIỚI

Điều trị hiếm muộn ở nam giới

  1. Hiếm muộn do tinh trùng ít , tỷ lệ tinh trùng sống thấp

Số lượng tinh trùng ít , tỷ lệ sống của tinh trùng thấp , tức là trong 1ml tinh dịch . lượng tinh trùng và tỷ lệ sống của tinh trùng ít hơnmức  độ bình thường . thông thường cứ 1ml tinh dịch số tinh trùng là hơn 60.000.000. nhưng vài năm gần đây , có người cho rằng 20.000.000. là số lượng tinh trùng bình thường trong 1ml tinh dịch , dưới 20.000.000. thì khó có khả năng thụ thai ; tỷ lệ tinh trùng sống bình thường là 40 – 60% nếu dưới 40% là khó thụ tinh cho trứng

1 .1 nguyên nhân và cơ chế bệnh lý

Số lượng tinh trùng ít là do lượng lh và testosteron bình thường còn lượng fsh tăng cao ; số lượng tinh trùng giảm là bệnh thường gặp ở nam giới trên lâm sàng . lh và fsh có tác dụng điều tiết quan trọng đối với quá trinh sinh tinh , tác dụng của fsh là kích thích tế bào gian chất sinh ratestosteron . testosteron và fsh cùng liên kết khống chế quá trình sinh tinh . ở người có số lượng tinh trùng ít . fsh tăng cao theo cơ chế điều khiển ngược tác động về tuyến yên làm cho tinh hoàn sinh tinh bị ức chế . vì vậy fsh tăng cao làm cho số lượng tinh trùng giảm đi . ngoài ra , ở người có số lượng tinh trùng ít , vẫn thấy fsh ở mức bình thường nhưng có thể là do hormon ức chế che đạy đi , nhiều nghiên cứu gần đây chứng tỏ rằng . fsh tăng cao làm tế bào gian chất ức chế dẫn đến số lượng tinh trùng sinh ra ít , cho dù lh và testorstron bình thường cũng không thể loại khả năng chướng ngại chức năng tế bào gian chất nguyên phát hoặc thứ phát . ngoài ra , tinh trùng ít cũng có thể là do thiếu testosteron tinh hoàn . hoặc có thể là do tinh thần buồn phiền. nghiện thuốc , nghiện rượu . thường xuyen đạp se đường dài , và quan hệ quá nhiều , hoặc không phù hợp dẫn đến ít tinh trùng , tỷ lệ sống kém , từ đó mà không thể có con

Đông y cho rằng . thận chủ tàng tinh , tinh chủ sinh dục , thận khí sung mãn thì chức năng sinh dục bình thường , số lượng tinh trùng đầy đủ , hoạt lực bình thường thì khả năng thụ tinh cao , còn ngược lại ,thận khí suy hư , chức năng tàng tinh kém , cơ năng sinh dục giảm , tinh không sinh , số lượng tinh trùng ít ,thiếu , yếu hoạt lực không đủ , thì không thể thụ tinh cho trứng . do đó mà hiếm muộn không thể có con .

1 .2 phương pháp điều trị theo y học cổ truyền . điều trị bằng châm cứu , bấm huyệt , dưỡng sinh ,ăn uống , dùng thuốc vv…

+ phương pháp dùng thuốc :

  • Điều trị theo thể
  • Thể tỳ thận dương hư
  • Biểu hiện lâm sàng : số lượ ng tinh trùng ít , hoạt lực kém kèm theo đau lưng ,sắc mặt trắng tinh thần ủy mỵ ,nhức đầu , hoa mắt chóng mặt , sợ lạnh , chân tay lạnh , chất lưỡi đỏ nhạt , rêu trắng , mạch trầm nhược , thậm chí hoạt tinh ,hoặc liệt dương
  • Nguyên tắc điều trị : ôn bổ thận khí , kiện tỳ
  • Phương thuốc : bổ thận kiện tỳ thang : thỏ ti tử 20g , câu kỉ tử 15g , ba kích 25g , tỏa dương 15g ,nhân sâm 16g , hoàng kỳ 18g , bạch truật 16g , đỗ trọng 16g , trần bì 6g , hoài sơn 16g
  • Thể can thận dương hư
  • Biểu hiện lâm sàng : tinh trùng ít , hoạt lực kém , cơ thể gầy , đạo hãn , triều nhiệt , miệng khô họng khát , chất lưỡi đỏ ít rêu , mạch tế sác
  • Phương pháp điều trị : bổ can thận ích tinh huyết
  • Phương thuốc : bổ thận ích tinh thang : thỏ ty tử 20g , kỷ tử 15g , nữ trinh tử 15g , hạn liên thảo 15g , nhục thung dung 18g , hà thủ ô 20g , bạch thược 15g , hoài sơn 15g , sơn thù nhục 10g , mẫu đơn bì 10g

2 . chứng tinh dịch không dịch hóa

Bình thường khi xuất tinh ra , thì tinh dịch ngưng kết sau 15-20 phút thì tái dịch hóa . tinh dịch không dịch hóa là chỉ tinh dịch sau khi được xuất ra , ở nhiệt độ bình thường  trong vòng 60 phút mà không dịch hóa . bệnh này làm cho tinh trùng kết khối lâu , tinh trùng dịch chuyển chậm hoặc ức chế tinh trùng qua cổ tử cung . từ đó mà không thụ tinh cho trứng được . đây là một trong những nguyên nhân hiếm muộn ở nam giới chiếm 25-45,65% trong tổng số các nguyên nhân

Người mắc bệnh tinh dịch không dịch hóa không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt , y học cổ chuyền chưa có ghi chép cụ thể chỉ cho rằng chứng này có liên quan đến lâm chứng , bạch trọc , lãnh tinh , nhiệt tinh … lâm sàng còn gọi là chứng tinh ứ

2.1 nguyên nhân bệnh lý

Y học hiện đại cho rằng, bệnh này chủ yếu liên quan đến hệ thống men trong tinh dịch . theo các nghiên cứu thì tinh dịch dịch hóa có liên quan đến tác dụng của men phân giải sợi protein của dịch tiết tuyến tiền liệt . loại men này có thể làm tinh dịch dịch hóa được , nếu men này tiết ít thì có thể làm cho tinh dịch không dịch hóa . có người thống kê thấy, khoảng 90% bệnh nhân tinh dịch không dịch hóa có viêm tuyến tiền liệt, mà những người bị trong viêm tuyến tiền liệt thì có khoảng 12% xuất hiện tinh dịch không dịch hóa . sự dịch hóa của tinh dịch lại có liên quan đến sự thay đ của hormon , đặc biệt là sự thay đổi của hormon testosteron

Y học cổ truyền cho rằng , quan hệ quá nhiều ,hoặc thủ dâm  nhiều , làm tổn thương thận âm, thận âm không đủ gây ra âm hư hỏa vượng , nhiễu đến tinh thất , tà nhiệt chưng đốt tân dịch mà làm cho tinh dịch không dịch hóa được . hoặc do thấp nhiệt tà , uẩn kết hạ tiêu , thiêu đốt âm dịch , làm cho âm tân hư tổn , thấp trở khí cơ , tinh dịch ngưng trệ . hoặc do thấp nhiệt hạ xuống bàng quang làm tinh dịch đặc thanh trọc không phân được mà làm cho dịch hóa không bình thường

2 .2 phương pháp điều trị theo yhct

  • Thể thận hư

*thể thận âm hư

– biểu hiện lâm sàng : thân  thể phiền nhiệt , lòng bàn tay chân nóng , miệng khô , môi khô ,chất lưỡi đỏ ít rêu  đau lưng mỏi gối , khát, tiểu vàng , ít ngủ , hồi hộp , da khô mạch tế nhược

– phép trị : bổ thận dưỡng âm ích tinh thanh nhiệt

– phương thuốc : tri bá địa hoàng thang gia giảm

– châm cửu , bấm huyệt

-thể dục dưỡng sinh, khí công dưỡng sinh

– liệu pháp ăn uống trị liệu :

+ cháo lộc nhung kỷ tử : lộc nhung 2og ,kỷ tử 30g , thục địa 20g , nhân sâm 15g , gạo tẻ 100g , nấu cháo ăn liên tục 15 -20 ngày một liệu trình

  • Thể thận dương hư
  • Biểu hiện lâm sàng : sợ lạnh tay chân lạnh , đau lưng , gối mỏi ,khát thích uống nước nóng , tiểu đêm , dương vật khó cương , hoặc có cương nhưng không cứng được , đại tiện phân nát , lưỡi bệu rêu trắng , mạch trầm nhược . kiểm tra tinh dịch đồ thấy lượng tinh trùng ít , hoạt lực kém < di chuyển chậm > tỷ lệ sống thấp
  • Phép trị : bổ thận tráng dương ích tinh
  • Phương thuốc : gia giảm thận khí thang
  • Châm cứu ,bấm huyệt , khí công dưỡng sinh
  • Ăn uống trị liệu :

+ cháo chim sẻ , chim sẻ 5 con làm sạch , câu kỷ tử 20g , thỏ ty tử 30g , phúc bồn tử 30g , nhân sâm 20g , gạo tẻ 100g , gừng tươi 20g , nấu cháo , thêm hành tươi , mắm muối , gia vị vừa đủ ăn

, ăn liên tuc nhiều ngày

+ hoặc cháo lộc nhung như trên

+ rượu thuốc tắc kè , bổ thận tráng dương ,ích tinh . hoặc rượu thuốc hải mã tiên linh tỳ vv…

  • Thể thấp nhiệt
  • Biểu hiện lâm sàng : đau lưng , mỏi gối , chân yếu , tinh thần ủ dũ , tiểu tiện nhiều lần , nước tiểu nóng khó chịu , lưỡi đỏ nhạt ,rêu vàng trắng nhớt , mạch nhu sác , dương vật yếu , xuất tinh sớm , hoặc mộng tinh , kiểm tra tinh dịch , thấy có tế bào mủ , độ quánh cao ,không dịch hóa < di chuyển > , hoặc thời gian dịch hóa lâu , tinh trùng yếu thiếu
  • Phép trị : bổ thận ích tinh , thanh nhiệt lợi thấp
  • Phương thuốc : tỳ giải phân thanh ẩm gia giảm
  • Châm cứu bấm huyệt , khí công dưỡng sinh
  • Liệu pháp ăn uống tri liệu :

+ cháo ý dĩ tỳ giải : tỳ giải , ý dĩ , gạo tẻ nấu cháo , cho gia vị vừa đủ ăn liên tục nhiều ngày vv…

  • Thể ứ đờm
  • Biểu hiện lâm sàng : hình thể béo ,sắc mặt trắng bệch , hoa mắt , chóng mặt , tim hồi hộp , ngực đầy tức , di tinh , xuất tinh sớm , liệt dương , lưỡi bệu rêu trắng nhớt , mạch huyền hoạt , kiểm tra tinh dịch đồ ,hoạt lực yếu ,không di động , hoặc lâu di chuyển
  • Phép trị : thanh nhiệt hóa đàm lợi khí ích tinh
  • Phương thuốc : gia giảm thương truật đạo đàm thang
  • Châm cứu bấm huyệt , khí cong dưỡng sinh
  • Liệu pháp ăn uống trị liệu :

+ cháo hoài sơn ý dỹ : ý dỹ 30g , hoài sơn 30g , gạo tẻ 100g , nấu cháo , cho gia vị vừa đủ ăn liên tục nhiều ngày

3 . chứng bất dục ở nam giới

Là sau khi lấy vợ 3 năm , mặc dù không áp dụng phương pháp chánh thai nào , nhưng vẫn không có con . trong khi người vợ hoán toàn có khả năng sinh sản . sinh con đẻ cái là việc của cả nam và nữ , trước kia thường cho rằng nguyên nhân không có con là do nữ , thực tế không phải vậy , có rất nhiều nguyên nhân gây chứng bất dục ở nam giới , bệnh này yhctr cho rằng thuộc phạm vi chứng ( liệt dương ) , ( xuất tinh sớm ) , ( tinh dịch đông lạnh ) , ( hư tổn ) …

Trên lâm sàng . chứng bất dục ở nam giới thường đi kèm với các biểu hiện suy giảm chức năng sinh lý : như tảo tiết tinh , hoạt tinh , di tinh , liệt dương , không xuất tinh được , xuất tinh ngược , hoặc cơ quan sinh dục có dị hình , như dương vật quá to , quá nhỏ , quá ngắn , song dương vật , rách niệu đạo , bao quy đầu quá dài …

Kiểm tra thực nghiệm cho thấy . nam giới không quan hệ từ 5 – 7 ngày , sau đó thủ dâm lấy tinh dịch đem tới bệnh viện kiểm tra kết quả tinh trùng như sau thì kết luận nam giới bất dục :

-tổng lượng tinh dịch quá ít hoặc quá nhiều , dưới 1ml hoặc vượt quá 8ml .

-số lượng tinh trùng ít  . dưới 6.ooo.ooo/ml : hoặc mỗi lần xuất tinh dưới 20.000.000 tinh

trùng .

-tỷ lệ tinh trùng dị dạng trên 30%

-ly thể tinh dịch ở nước ấm trong vòng 6 giờ , tỉ lệ tinh trùng sống dưới 10 – 20%

-trong vòng 30 phút sau khi ly thể , tỷ lệ tinh trùng sống dưới 50%

-khả năng di chuyển của tình dục của tinh trùng dưới 3cm

-độ ph của tinh dịch dưới 7 hoặc cao hơn 8-9

-tinh dịch sau 1 giờ xuất ra mà không dịch hóa hoàn toàn

-cũng có thể tồn tại những triệu chứng do suy giảm sinh lý nam gây nên

* thể can khí uất

-biểu hiện lâm sàng :  sau khi kết hôn không có con , tính khí u uất , trầm mặc ít nói , ngực sườn đầy tức , khi quan hệ thì căng thẳng , hồi hộp , liệt dương hoặc dương vật không cứng được , chất lưỡi sậm , rêu lưỡi mỏng , mạch huyền tế

-phép trị : sơ can giải uất

– phương dược : gia giảm sài hồ sơ can tán : sài hồ 12g , chỉ xác 10g , xích thược 20g ,hương phụ 10g ,xuyên khung 10g , cam thảo 6g , lấy nức sắc uống

* thể âm tinh hư :

– biểu hiện lâm sàng : kết hôn lâu mà không có con , liệt dương di tinh , tảo tiết tinh , hoạt

Tinh , di tinh , tinh trùng ít , hoạt lực yếu , mệt mỏi , đau lưng mỏi gối , chất lưỡi đỏ nhạt rêu lưỡi trắng mạch trầm tế vô lực

-phép trị : bổ thận ích tinh cố sáp

– phương dược : bổ thận ích tinh thang : thỏ ty tử 18g , kỷ tử 12g , ba kich 10g , tỏa dương 10g , nhục thung dung 15g , dâm dương hoắc 15g , đảng sâm 20g , hoàng kỳ 20g , hoài sơn 20g , phục linh 15g , nữ trinh tử 15g , hạn liên thảo 15g , hà thủ ô 18g , thược dược 15g uất kim 10g , đơn bì 9g , trần bì 9g , lộc giác giao 9g , quy bản 9g . lấy nước sắc uống

*thể mệnh môn hỏa suy

-biểu hiện lâm sàng : sau khi kết hôn không có con , liệt dương , xuất tinh sớm , tinh trùng ít , hoạt lực kém , tinh dịch loãng , sắc mặt trắng bệch , hoặc tối sạm , tinh thần ủy mị , hoa mắt chóng mặt , sợ lạnh tay chân lạnh , đau lưng gối , tiểu đêm , đại tiện phân nát , lưỡi bệu rêu trắng dày , mạch trầm tế

-phép trị : ôn thận tráng dương ích tinh

-phương thuốc : gia giảm bát vị thang

-ăn uống trị liệu : kỷ tử 16g , trứng bồ câu 2 quả , long nhãn 20g , ngũ vị tử 16g , nhục quế 12g , đường phèn 20g , đập trứng bỏ vỏ đi , trộn đều với các vị trên , hấp chín thêm gia vị vưa đủ rồi ăn hàng ngày

-châm cứu bấm huyệt , khí công dưỡng sinh

* thể đàm thấp nhục trở

-biểu hiện lâm lâm sàng : kết hôn lâu không có con , liệt dương , xuất tinh sớm , tinh trùng ít , hoạt lực kém , hoặc không xuất tinh , cơ thể phát phì , đàm nhiều muốn khạc , buồn nôn , hoa mắt chóng mặt , đầu nặng , hụt hơi , ngại nói , ăn ít ngủ nhiều chất lưỡi đỏ , rêu nhớt , mạch trầm hoạt

-phép trị : lợi thấp tiêu đàm bổ thận ích tinh

– phương thuốc : gia giảm lục quân tử thang

-liệu pháp ăn uống trị liệu : cháo hoài sơn ý dĩ : cà rốt 1000g , ý dĩ 200g , hoài sơn 20g , gạo tẻ 100g , nấu cháo  ăn hàng ngày

– châm cứu bấm huyệt , khí công dưỡng sinh

 * thể khí trệ huyết ứ

– biểu hiện lâm sàng : sau khi kết hôn không có con , vùng tinh hoàn đau nhói , hoặc đau âm ỉ , khó trị , mạch máu thường giãn ra , quy đầu thường có sắc tím sậm , chất lưỡi tím sậm hoặc có điểm ứ huyết , mạch huyền sác

– phép trị : hoạt huyết hóa ứ

– phương thuốc : thiểu phúc trục ứ thang : tiểu hồi hương 6g , can khương 6g , diên hồ sách 9g , một dược 6g , đương quy 12g , xuyên khung 6g , nhục que616g , xích thược 10g , bồ hoàng 6g , ngũ linh chi 6g . lấy nước sắc uống

– ăn uống trị liệu : cháo đào nhân : đào nhân bỏ vỏ 10g ,gạo tẻ 50g , gia vị cho vừa đủ nấu cháo  ăn vào buổi sáng

– châm cứu bấm huyệt , khí công dưỡng sinh

  1. giãn tĩnh mạch thừng tinh

Tĩnh mạch thừng tinh bị giãn là do một nguyên nhân nào đó cản trở sự hồi lưu của máu mà dãn quanh co gọi là giãn tĩnh mạch thừng tinh , 99% là bị bên trái

-trước kia bệnh này không được chú ý nhiều , ngày nay với sự phát triển của khoa học , những nghiên cứu chuyên sâu , các nhà khoa học ngày càng chú ý đến tĩnh mạch thừng tinh bị giảm

4.1 nguyên nhân và cơ chế bệnh lý

Tĩnh mạch thừng tinh bị giãn làm cho lực hoạt động tinh trùng giảm . tế bào tinh trùng không trưởng thành , và số lượng tinh trùng có đầu nhọn tăng lên nhiều . nhưng đến nay vẫn chưa có chứng cớ nào đáng tin để cho nó là nguyên nhân gây nên bất dục , hầu hết các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân gây bệnh thường là :

-vì thừng tinh giãn làm cho huyết dịch trệ lưu , làm tăng nhiệt  cục bộ tinh hoàn , làm ảnh hưởng việc sinh tinh , thông thường tăng 0,6 độ c so với tinh hoàn người thường

– vì thừng tinh giãn chạy quanh cơ làm máu ứ trệ ảnh hưởng đến tuần hoàn của tinh hoàn , dẫn đến tinh hoàn bị thiếu dinh dưỡng cần thiết và oxy, do đó ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh

– gây trúng độc : nhiều người cho rằng , khi thường tinh trái giãn thì huyết dịch tinh hoàn trái nghịch lưu làm cho vật chất loại catechol có ở trong mạch máu thận và tuyến thượng thận làm cho tinh hoàn trúng độc mãn tính . nhưng cũng có người cho rằng : , serotarin (c10h12n20 ) có thể làm mạch co lại làm cho tinh trùng chưa trưởng thành rụng quá sớm . ngoài ra , còn có ý kiến cho rằng nhiệt độ tinh hoàn tăng  cao , dinh dưỡng cho tinh trùng bị cản trở , vì thế độc tố có thể ảnh hưởng đến chức năng nội tiết của gian chất tinh hoàn từ đó mà ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh

Đông y cho rằng . nguyên nhân chủ yếu là huyết ứ , đàm kết , thận hư , tinh tổn , can hàn ,  khí hư đàm ứ là chất tiết bệnh lý của việc dương khí mất điều hòa . huyết ứ nội tích lâu ngày gây trở ngại cho khí thăng lên làm giảm chức năng xuất nhập . làm cho tân dịch định tuệ thành đờm  , đàm trọc đình trệ làm cản trở khí lưu thông , khí trệ thì huyết ứ . thận tàng tinh chủ sinh trưởng phát dục và sinh sản ,  thận hư tinh tổn thì quá trình sinh trưởng phát dục của cơ thể bị ảnh hưởng . chức năng sinh dục mất đi  . khí hư thì tinh nang lạnh . từ đó mà không có con , thấp nhiệt nhập vào can kinh thì âm nang bị nhiệt kết mà không có con

4.2 phương pháp điều trị

* thể ứ đàm tương kết

– biểu hiện lâm sàng : nhức đầu , thân nặng nề , da tím , mất ngủ , mơ nhiều , trướng bụng , tóc rụng , đau lưng , một bên tinh hoàn sa xuống , thậm chí đau dật xuống bụng dưới , ngực sườn đầy tức . đứng lên hoặc sau khi đi lại thì tĩnh mach thừng  tinh phía trên tinh hoàn sưng to, ấn vào đau , tĩnh mạch dưới lưỡi căng  chất lưỡi tím sậm , mạch trầm sáp , hoặc tế hoạt

– phép trị : lí khí thông lộ , hóa ứ khứ đàm

– phương thuốc : gia giảm đào nhân tứ vật thang : đương quy 15g , xích thược 15g , bạch thược 15g, hồng hoa 9g , đào nhân 9g , cát cánh 10g , quế chi 90g , sài hồ 10g , tạo giác hạch 10g , ngưu tất 10g , lệ hạch 20g , tam thất 10g , lấy nước sắc uống

– ăn uống trị liệu : cháo đào nhân

– châm cứu bấn huyệt , khí công dưỡng sinh

* thể thấp nhiệt hạ trú

– biểu hiện lâm sàng : nhức đầu thân nặng nề , tay chân yếu mỏi , hụt hơi , ngực phiền , miệng khô , tinh nang thấp chẩn hoặc ngứa chảy nước , dươnchảy ng vật đau ngứa gãi chảy nước , tinh hoàn sưng đau sa xuống , đau mỏi lưng , nước tiểu vàng đỏ , đại tiện táo kết , chất lưỡi đỏ , rêu nhớt , mạch trầm hoạt

– phép trị : thanh nhiệt lợi thấp , phân thanh giáng trọc

– phương thuốc : gia giảm tỳ giải phân thanh ẩm

– ăn uống liệu pháp : canh đăng tâm thảo khổ qua

– châm cứu bấm huyệt , khí công dưỡng sinh

* thể tận hư tinh tổn

– biểu hiện lâm sàng : sắc mặt trắng , thiếu lực ,tay chân lạnh ,sợ lạnh , tự hãn , đau lưng , tiểu tiện trong , đại tiện lỏng , bìu sưng to , tinh hoàn sa đau , ủ ấm thì giảm , nằm thẳng nghỉ ngơi thì tĩnh mạch thừng tinh trên tinh hoàn đỡ sưng , chất lưỡi đỏ nhạt , rêu trắng , mạch trầm tế , một số bệnh nhân  còn có xuất tinh sớm , di tinh  …

– phép trị : ôn dương bổ thận ích tinh

– phương dược : gia giảm cảnh nhạc tán dục đan : hoàng kỳ 20g , bạch truật 20g , đương quy 15g , phúc bồn tử 15g , thỏ ti tử 15g , kỷ tử 15g , ô dước 12g , hương phụ 10g , ngô thù du 10g , lấy nước sắc uống

– châm cứu bấn huyệt , khí công dưỡng sinh

– ăn uống trị liệu : cháo thuốc chim sẻ , cháo rau hẹ

* thể can hàn khí hư

– biểu hiện lâm sàng : đau đầu hoặc đỉnh đầu đau lạnh ,  tay chân lạnh, sợ gió , hoa mắt chóng mặt , mệt mỏi , hụt hơi lười nói , ngực tức sườn đau , bụng trướng , đau lưng , tinh hoàn sa trướng đau . thậm chí di tinh , bụng dưới bìu sưng to , nếu ủ ấm thì giảm , chất lưỡi trắng nhạt , rêu trắng , mạch trầm huyền tế

– phép trị : ích khí thông dương ôn lạc

– phương thuốc : noãn can tiễn gia giảm : đương quy 10g , tiểu hồi hương 10g , phụ tử 10g , nhục quế 10g , trầm hương 10g , tế tân 6g , đảng sâm 30g , hoàng kỳ 30g , quất hạch 9g , trích thảo 6g . lấy nước sắc uống

– châm cứu bấm huyệt . khí công dưỡng sinh

– ăn uống trị liệu : cá diếc to 300 – 500g mổ bụng bỏ ruột tỏi 1 củ bỏ vỏ, hồ  tiêu 3g , tiêu lốt 3g , sa nhân 3g , lá lốt 3g , thêm hành , gia vi vừa ăn , tất cả cho vào bụng cá nấu chín làm canh ăn hàng ngày

-châm cứu bấm huyệt . khí công dưỡng sinh